باتش بسيار ملايم به‌پزند تا بقوام آيد و در هر اوقيه از آن وزن يك قيراط سقمونياى تا يك دانك داخل نمايند و اين شراب اسهال بطن به سهولت مىكند و اخراج مره صفرا مىكند و صالح است از براى صاحبان تب هرگاه محتاج شوند بمسهل و قولنج كه از حرارت باشد ميكشايد و اخراج خلط بىاذيتى مىكند و مجرب است [ معجون ترنجبين مسمى بمعجون مختصر ] معجون ترنجبين مسمى بمعجون مختصر مقوى باه محرور المزاجان و ملين طبع ايشان است صنعت آن ترنجبين سفيد مقدار يك رطل در آب خسك تازه صاف كنند و نيم رطل فانيذ و دو رطل شير در آن اضافه كرده باتش نرم جوش دهند تا كه بقوام آيد هر شب وقت خواب مقدار يك ملعقه بنوشند [ ترياق ] فصل در بيان ترياقات كه در انها افيون نيست ترياق كبير [ منسوب به شيخ داود ] شيخ داود كفته كه من تاليف كردم اين را در سنه نهصد و نود و چهار و تجربه نمودم پس به حمد اللّه عز و جل يافتم آن را عظيم النفع و جزيل الفعل در فصول اربعهء سته و در امزجه تسعه منقى دماغ است از جميع امراض و دافع ضرر جميع سموم و مقوى باه است و به جهت صرع و ما ليخوليا با آب مرزنجوش استعمال كرده مىشود و به جهت فالج و لقوه و امراض باردهء دماغى چون خدر و تشنج و كزاز و از براى ثقل لسان و عسر البول و سنك مثانه با آب كرفس يا آب زنجبيل و به جهت ضيق النفس و سرفه و نفث الدم و ذات الرئه و ذات الجنب و خفقان و ضعف معده كه از حرارت باشد يا آب كاسنى تازه و اكر از برودت باشد با كلاب و عرق دارچينى كه اندكى مشك در آن حل كرده باشند و به جهت استسقا و درد سپرز و يرقان و قولنج باب مطبوخ انيسون و به جهت بواسير و امراض مقعده با آب عناب و به جهت دوار و اوجاع مفاصل و نقرس باب مطبوخ بيخ كبر و رازيانه و سورنجان و به جهت سموم و جذام با شير تازه دوشيده و به جهت برص و بهق با ماء العسل بنوشند و طلاى آن در امراض مذكوره و به جهت اورام نافع است و قوت اين ترياق تا بيست سال باقى ميماند و شربت آن از يك مثقال است تا سه مثقال و مزاجش معتدل است در كيفيات با ميل بجانب حرارت و يبوست صنعت آن پوست زرد اترج مقشر ورق اترج از هريك ده مثقال حب الغار جنطيانا سنبل هندى سكر بافلن از هريك هفت مثقال زرنب درونج عقربى اطريلال بهمن سرخ بهمن سفيد از هريك سه مثقال زمرد صلايه كرده كهرباى شمعى از هريك دو مثقال عود هندى هفت مثقال عود را در بيست و شش مثقال كلاب بخيسانند بعد از آنكه سيزده قيراط فادزهر جيد در آن كلاب سائيده باشند و واكذارند منقوع را هفت روز پس مرواريد ناسفته چهار مثقال در شيشه پر از آب اترج كنند و سر آن را محكم بكيرند و در حمام نهند تا آنكه مرواريد حل كردد پس آن محلول را در كلاب و فادزهر داخل كنند و سه وزن ادويه عسل مصفى را بقوام آورده محلول را كم‌كم در آن ريزند و برهم زنند و آتش ملايم به حدى كه به جوش نيايد آن را دهند و تا تمام كلاب بان تسقيه كرده شود و كلاب را با عسل به خود كشد و بعد از آن ادويه مسحوقه را بان معجون سازند و در ظرف چينى نكاه دارند و بعد از شش ماه استعمال نمايند حكيم مير محمد مؤمن كفته كه در نسخه اصل اين ترياق سيزده دانك فادزهر معدنى داخل است و اكر يافت نشود سيزده قيراط فادزهر حيوانى جيد كنند و آن مرحوم ميفرمايند اينكه كفته اين ترياق معتدل است نيست بلكه حار و يابس است در اواخر ثانيه [ ترياق كبير منسوب به مير محمّد هاشم ] ترياق كبير قلمى فرموده‌اند كه بنده اثم مير محمّد هاشم بالهام و تائيد حكيم عليم جمع اجزاى آن نموده بملوك و صعلوك و اعالى و ادانى و شريف و وضيع و شيخ و شاب و صلبيان و كهول تجربه كرد در هر فصل از فصول سنه به اشخاص كثيره آن را عظيم القوائد يافت در جميع سموم مشروبه و منهوشه و در امراض باردهء قلبيه و دماغيه خصوص ماليخوليا و صرع و بالجمله از براى جميع منافعى كه به جهت ترياق فاروق ذكر كرده شده صنعت آن مرمكى صافى راتينج بارزد جاوشير از هريك چهار درم همهء اين صموغ را در آب مخلصه و عرق بهار نارنج عرق دارچينى و كلاب از هريك به قدر ضرور بخيسانند و حل نمايند پس بكيرند موميائى دارابجردى عنبر اشهب و مصطكى و كندر صمغ ضرو از هريك دو درم و اين مجموع را در روغن بلسان ده درم در قدح چينى در قدر مضاعف بكذارند پس بكيرند مرواريد ناسفته ياقوت سرخ رمانى زمرد كهنه عقيق يمانى كهرباى شمعى حجر بادزهر معدنى خطائى از هريك چهار درم هريك علىحده علىحده بر سنك سماق با كلاب بسايند تا منحل شود پس بكيرند لاجورد مغسول حجر ارمنى مغسول و حجر ارمنى كه در زمان معروف است بشمط و ذهب و فضه كه هر دو را مكلس نموده باشند از هريك دو درم ابريشم محرق سه درم اقراص اسقيل به نسخه كه در ترياق فاروق است و ذكر شد حب الغار جنطيانا زراوند طويل قسط تلخ زراوند مدحرج عروق صفر بزر رازيانه فلفل سفيد دارفلفل جدوار خطائى مجرب عود قمارى فقاح اذخر ريوند چينى سنبل الطيب قنطوريون دقيق پوست هليله كابلى اسطوخودوس زعفران درونج عقربى فاوانيا عاقرقرحا بزر سيساليوس پوست بيخ كبر افتيمون ساذج هندى زرنباد نارجيل دريائى كاشم و آن تخم انجدان رومى است نمام صعتر جندبيدستر كبريت زرد زرنب بيخ كرقه البيضا كه معروف است بمار دار و غاريقون سفيد بر نجاسف اقحوان بابونه از هريك چهار درم كل سرخ شش درم مشك تبتى خالص برك مخلصه فادزهر حيوانى برى اصطهباناتى طين داغستانى قراب مرقد حضرت امام حسين ع از هريك دو درم عسل صافى سه وزن مجموع ادويه طريق ساختن اين ترياق آن است كه عسل را باتش بسيار ملايم كذاشته صموغ را در آن حل كرده بمسواط برهم زنند تا آنكه بكردد صموغ با عسل متحد پس از آتش بركرفته جواهر و ذهب و فضه مكلس را در آن حل نموده بمسواط برهم زنند تا نيكو مخلوط شوند پس اجزا را با روغن بلسان چرب نموده به كف دست نيكو بمالند تا روغن در جرم ادويه نفوذ كنند پس اجزا را اندك‌اندك بر عسل بپاشند و برهم زنند بمسواط برهم زنى قوى متوالى تا اجزا نيكو مخلوط بعسل شوند و در ظرف طلا يا فضه كرده چنان كه چهار انگشت ظرف خالى باشد و هفت روز آن را در افتاب دهند و شبها در زير اسمان كذارند و بعد از هفته آن را در ظرفى كه در آن ماش سياه باشد دفن كنند و هر هفته يك روز آن را از ماش براورده سر آن را بكشايد تا بخارش بيرون رود و روز ديكر باز در ماش دفن كنند تا چهار هفته پس آن را بيرون آورده بعد از يك هفته استعمال نمايند شربتى تا يك درم با آنچه مناسب باشد ترياق اربعه اين ترياق را ترياق صغير خوانند از تراكيب قديمه است پيش از اندروماخس ثانى بلكه چنانچه مذكور شد در ترياق فاروق اول تراكيب فادزهريه اطبا است و تاليف اندروماخس اول است و اين ترياق حار و يابس است در اخر درجه دويم يا در اول درجه سيوم محلل رياح غليظه و مصلح كبد و طحال است اصلاحى عظيم و مفتح سدها و نافع است از براى سم مار و عقرب و عنكبوت و جميع جانوران كزنده زهر دار و صرع و خفقان و جميع امراض بارده و ادرار فضلات محتبسه به سبب برودت و اخراج جنين ميت و تسهيل ولادت مىكند